· · · Institutional Repository

Het doel van het onderzoek naar het bouwclaimmodel is om op basis van de analyse van het bouwclaimmodel te concluderen of deze vorm van samenwerking ook toepasbaar is in de toekomst gelet op de veranderende context van de Nederlandse gebiedsontwikkeling.

Research consists of an intensive literature study of five preceding summer Olympic Games and an in-depth case study of the London 2012 Olympics. In all cases the legacy-planning during the process is analysed and evaluated by making use of a strategic model. In the end the lessons learned from preceding Games and London are converted into legacy strategies for future Olympic host cities.

In this report the traditional top-down approach for spatial planning in the Netherlands has been brought up for discussion. On the basis of the decision-making process concerning the organization of the Dutch Olympic Games of 2028, the foundations for a new way of spatial planning is elaborated. That new way of spatial planning is termed the Dutch Olympic approach, wherein both national (top-down) as urban interests (bottom-up) are considered simultaneously. With the elaboration of the Dutch Olympic approach, the improvement and acceleration of the decision-making process in the initiative phase of the Dutch Olympic UAD process has been purposed, which should be facilitated through the design of decision support instruments for multiple Olympic urban decision arenas.

De kredietcrisis is een katalysator geweest voor nieuwe inzichten en processen in het domein van gebiedsontwikkeling. Zo wordt meermalen in kranten, artikelen en op internet gesproken over het vlot trekken van de woningmarkt door particulieren meer kansen te geven zelf hun woning te bouwen. Ondertussen besteden marktpartijen (o.a. projectontwikkelaars, woningcorporaties) meer aandacht aan de input van de particulier (o.a. woonconsument, eindgebruiker) bij het ontwerp van nieuwbouwprojecten. Daarnaast is de particulier steeds kritischer geworden in zijn zoektocht naar een nieuwe woning. De omslag van een aanbod- naar een vraaggestuurde woningmarkt vindt zijn reflectie in de samenwerking tussen een particulier collectief en een marktpartij. Met behulp van een processtructuur worden handvatten gegeven aan een marktpartij en een particulier collectief om gezamenlijk een woningbouwproject te realiseren binnen de belangen en middelen van beide partijen. Tevens heeft de processtructuur tot doel om de procesmanager van een marktpartij te helpen om het ontwikkelproces van vraaggestuurd bouwen efficiënt en effectief vorm te geven en aan te sturen in de praktijk.

This research sets out to study the leadership styles that public development authorities adopt in the process from initiation to realization of strategic projects. In a broad sense the aim of this study is to gain a better understanding in how urban planners convert a vision to delivery of it. In this study the transformation will be referred to as the process of realizing strategic projects. This study focuses on the urban planning authority responsible for executing strategic projects, taking into account the increase of development complexity in recent decades. In a narrower sense the leadership style - also referred to as attitude or role - of the public development authority is assessed. The aim is to get an understanding of how public leadership styles affect the realization of a strategic project. The research question is: How can public leadership affect the realization of strategic projects in urban development? The motivation for this study is the increase of the dynamics and the unpredictable nature of the market environment in which cities act. Neoliberal concepts have changed the urban planning profession over the past 20 years to the extent it is no longer possible to claim that it is founded on the assumption that “only rationally acting individual actors operate in the urban development arena”. As a result the development of the urban environment has become increasingly complex. An increase of specialized actors (professionalization), changing circumstances (policy, law, economics, and environment), financing constraints and mixed interests (inter and multi-organizational interests) result in a decrease of steering possibilities by urban professionals. Healey (2006) confirms this as she states ‘the development of urban areas [...] cannot be “planned” by government action in a linear way, from intention to plan, to action, to outcome as planned.’ The transforming urban conditions have resulted in a changing role for urban planners in realizing their spatial aspirations. Collaboration and participation with community and market stakeholders have become more important. It is therefore interesting to identify the leadership styles of urban development authorities.

Subject of study is Private Sector-led Urban Development Projects. Such projects involve property developers taking a leading role and local authorities adopting a facilitating role in the management of the development of an urban area, based on a framework of public requirements and a formal contractual public-private role division. Such a development strategy is quite common in Anglo-Saxon urban development practices but is less known in Continental European practices. Nonetheless, since the beginning of the millennium such a development strategy also occurred in the Netherlands in the form of 'concessions'. However, remarkably little empirical knowledge is available about how public and private actors collaborate on and manage such projects and what the effects of their actions are. This dissertation provides a conceptual and empirical understanding of the various characteristics of private sector-led urban development projects by conducting empirical case study research in the Dutch and UK planning context. Important conclusions are that private sector-led urban development requires various complementary types of public-private management, and additional informal forms of public-private collaboration besides the formal contractual role division, and results in positive effects in terms of effectiveness and spatial quality. Besides this the research contains specific organisational and managerial recommendations for practice and science. Private sector-led urban development is a promising development strategy for spatial projects in the Netherlands at a time in which governments focus their attention towards facilitating private sector initiatives and investments in the city.

Subject of study is the possible organisation of the Olympic Games of 2028 in the Netherlands, as seen from an urban development viewpoint. The project focuses on the decision-making process in the initiative phase. Aim of the project is the development of a decision support tool for the complex, interdiscicplinary decision-making process wich should result in an optimum interorganisational design. The methodology used to find the optimum choise is the combination of sub-solutions. Preference Measrement modelling based on a multi-criteria decision analysis is the technique employed. The group decision is a choise out of a number of Olympic urban development combinations, wich is made in such a way that the preferred combination is the 'best' among the possible candidates for all relevant stakeholders.

The Urban Decision Room (UDR) should be placed in the tradition of urban design and planning discipline that is taught, and into which research is carried out, at the Faculty of Architecture at the Delft University of Technology. The UDR was developed at the faculty as one of the new design and planning methods with its own specific features. The UDR is specifically aimed at decision-making processes in the practice of urban planning, and particularly at complex urban area development projects. The background to the design enables the UDR to support planning decisions that are made at urban planning element level. The participants in the interactive UDR sessions are asked to provide concrete solutions for urban planning design problems (in terms of preferences for particular functions, number of plots, etc.) and to enter them in a simulation model. A computer network is then used to calculate the common solution space of all the proposals, which is then projected onto a central screen. This outcome generally provides the basis for further discussions and negotiations, after which another round as described above can be held. The paper first focuses on the background and the main features of the UDR system. Secondly, the decision-making issue and a description of a specific Urban Decision Room model, the UDR Heijsehaven will be explained. Thirdly the structure of, and the experiences from, the experimental sessions with the Urban Decision Room Heijsehaven are described. After that the results of the evaluation of the UDR system by participants is presented and finally the follow-up assignment for the UDR system is carried out.

Aanleiding Om de stijgende zorgkosten te beperken stimuleert de overheid marktwerking in de zorg. Als gevolg hiervan is het bouwcollege afgeschaft en is in 2012 een nieuw financieringsstelsel ingevoerd. Deze wijzigingen gaan gepaard met forse bezuinigingen in de zorgsector. Door de wijziging van financieringsstelsel worden de zorginstellingen zelf verantwoordelijk voor de risico’s van het vastgoed. De houdbaarheid van instellingsterreinen staat hierdoor onder druk. Door afwezigheid van prikkels om efficiënt met vastgoed om te gaan is een groot deel van het vastgoed in de GGZ functioneel verouderd en sluit het niet meer aan bij de behoeften van de cliënt. Het ruimtegebruik op de meeste instellingsterreinen is niet efficiënt. De transformatiebehoefte van GGZ instellingen is groot. Deze behoefte is urgenter geworden door de wijzigingen in het financieringsstelsel. Met de invoering van de integrale kostprijs is strategisch sturen op vastgoed belangrijker geworden. De rol van vastgoed in relatie tot het zorgproces wordt belangrijker. Het creëren van waardecreatie bij de herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen wordt belangrijker. De zorgomgeving kan een verschil maken in hoe snel een patiënt hersteld of zich aanpast aan chronische ziekten dit wordt healing environment genoemd. Duurzame gebiedsontwikkeling kan bijdragen aan het realiseren van een omgeving die ondersteunend is aan het primaire proces van een zorg instelling. De bouwsector verandert naar duurzamere vormen van ontwikkelen. Financiële krapte leidde tot het stilliggen van veel bouwprojecten. Het traditionele verdienmodel van verkoop van gronden om de nieuwbouw te financieren werkt niet meer. Er wordt gezocht naar duurzamere vormen van gebiedsontwikkeling. Er ontbreekt kennis over de implementatie van duurzame herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen. Het onderzoek richt zich erop of duurzame aanpak kan bij dragen aan de herontwikkeling van instellingsterreinen. Probleemstelling “Er ontbreekt kennis over de implementatie van duurzame herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen naar een healing environment.” Doelstelling Dit onderzoek heeft tot doel inzicht te krijgen in enerzijds het creëren van waarde bij de herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen en anderzijds het verbinden van de belangen van zorg en vastgoed. Doel van het ontwerp is het ontwikkelen van een procesinstrument dat stuurt waardecreatie in de zorg met vastgoed. Het onderzoek beoogt een bijdrage te leveren aan het bevorderen van de implementatie van duurzame gebiedsontwikkeling in de zorg en het opgang brengen van de benodigde cultuurverandering van kosten denken naar prestatie denken als gevolg van de invoering van prestatiebekostiging. Het onderzoek operationaliseert het concept healing environment. Onderzoeksvraag Op welke wijze kan bij de herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen gestuurd worden op het creëren van een healing environment, waarbij een duurzame win-win situatie van zorgkwaliteit en financiële haalbaarheid bereikt wordt? Onderzoekaanpak In het eerste deel van het onderzoek word ingegaan op de context van zorgvastgoed en duurzame gebiedsontwikkeling. Het beschrijvende onderzoek gaat daarom dieper in op beide onderzoeksvelden zowel vanuit de theorie als vanuit de praktijk. Door middel van interviews en case analyses wordt meer inzicht verkregen in de veranderende zorgmarkt en de mogelijkheden van duurzame gebiedsontwikkeling en healing environment. Deze fase wordt afgesloten met twee stellingen als uitgangspunt voor de ontwerpende onderzoeksfase. Op basis van de uitgangspunten uit het eerste deel van het onderzoek wordt in de ontwerpende onderzoeksfase getracht door middel van ontwerpen een oplossing te ontwikkelen voor de problematiek rondom de GGZ instellingsterreinen. Het doel van deze fase is bij te dragen aan de herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen door middel van duurzame gebiedsontwikkeling. Figuur 1 geeft de aanpak schematisch weer. Veranderende rol vastgoed door financieringswijzigingen GGZ instellingen moeten nu strategisch gaan sturen op vastgoed om, om te gaan met risico’s van het vastgoed. Bij de herontwikkeling van instellingsterreinen wordt de waardecreatie belangrijker. Het vastgoed dient toegevoegde waarde te leveren aan het zorgproces. Middels een healing environment draagt een instellingsterrein bij aan het zorgproces. Vanuit de praktijk wordt met de interviews onderstreept dat de financiële houdbaarheid van de instellingsterreinen onder druk staat door de wijzigingen. De huidige staat van de meeste instellingen terreinen wordt omschreven als slecht en de transformatiebehoefte is groot. De herontwikkeling van deze terreinen ligt stil onder andere door de forse bezuinigingen, door lastige externe financiering en politieke onzekerheden. Bovendien blijkt uit de interviews dat veel GGZ instellingen zijn overgestapt op strategische vastgoedplannen. Het vastgoed had door gegarandeerde bekostiging financieel geen belang bij de zorg. Door de integrale kostprijs dient het vastgoed het zorgproces kwalitatief te ondersteunen. Middels een healing environment draagt een instellingsterrein bij aan het zorgproces. Helende omgeving in de zorg Duurzame gebiedsontwikkeling kan bijdragen aan het realiseren van een healing environment in de zorg. Uit de interviews bleek dat de meerwaarde van duurzame ontwikkelingen in de praktijk nauwelijks erkend wordt. Het zorgproces is primair. De holistische aanpak van healing environment spreekt daardoor wel aan, maar de geïnterviewde hadden moeite met concreet invullen van het concept. Bij een duurzame ontwikkeling ligt de nadruk op waarde creatie op de lange termijn. Een sturingsmethode om te komen tot een duurzame ontwikkeling is fusie van belangen. Middels gebiedsontwikkeling nieuwe stijl wordt fusie van belangen in de zorg weergegeven als de belangen van zorg, vastgoed en duurzame ingrepen. Vergelijken we de aanpak van de geanalyseerde voorbeeldcasussen met de fusie van belangen dan kan geconcludeerd worden dat bij alle drie de casussen de zorg (people) wordt verbonden met het vastgoed (profit) door middel van duurzame ingrepen (planet). Fusie van belangen Fusie van belangen is een sturingsmethode op basis van belangen. Het doel van de methode is het behartigen van de belangen van mens, milieu en economie. Waarbij gezocht wordt naar het snijvlak waar deze belangen elkaar raken (overeenkomen). Er ontstaan win-win situaties door het fuseren van belangen naar een gemeenschappelijk belang. Op basis van deze methode worden eerst de belangen van zorg en vastgoed geïdentificeerd. Het belang van de zorg bestaat uit het bieden van zorg aan psychische cliënten en hun welbevinden te bevorderen. Het belang van vastgoed bestaat uit het bijdragen aan het zorgproces. Deze belangen worden in het concept healing environment verenigt. De omgeving ondersteunt het zorgproces. Duurzame ingrepen verbinden de belangen van zorg en vastgoed. In de Geestelijke gezondheidszorg is het belang van een healing environment groter doordat kwetsbare groepen gevoeliger zijn voor stimuli uit de omgeving. De financiële haalbaarheid van healing environment ontstaat door de vastgoedexploitatie te koppelen aan de zorg waardoor een integrale business case ontstaat. Met de invoering van de prestatiebekostiging wordt deze koppeling bevordert. Bij een healing environment draagt de omgeving bij aan de zorg en levert daarmee een besparing op de behandelkosten op. Er is een win-win situatie ontstaan. Er zijn nog geen concreet meetbare resultaten over de effecten van gebiedsingrepen op de zorg. In het conceptuele model zullen aannames gedaan worden over mogelijke financiële effecten. Resultaat: Healing environment Doel van dit onderzoek is om op basis van de bevindingen uit voorgaande hoofdstukken (een, twee en vier) een conceptueel model te ontwikkelen. Dit onderzoek operationaliseert het concept healing environment voor GGZ instellingsterreinen. Healing environment is geconcretiseerd aan de hand van zes thema’s. Het concept is geoperationaliseerd middels het ontwerpen van eenendertig gebiedsingrepen. Daarnaast is een workshop ontwikkeld, waarin de belangen zorg en vastgoed op een duurzame manier fuseren. Het creëren van healing environment is het gemeenschappelijk belang van zorg en vastgoed. De workshop beoogt een eerste stap in de benodigde cultuurverandering te bereiken. Een verandering die nodig is om te anticiperen op de invoering van integrale kosttarieven. De producten (model, ingrepen en workshop) zijn getoetst bij GGZ Centraal middels een diepte case studie (hoofdstuk zes). Concretisering healing environment Healing environment geconcretiseerd met behulp van duurzame gebiedsontwikkeling. Healing environment is onderverdeelt in de volgende zes thema’s: Gebiedsmanagement, Welzijn, Toekomst rendement, Ruimtelijke ontwikkeling, Bronnen, Gebiedsklimaat. De thema’s zijn uitgewerkt in eenendertig concrete duurzame gebiedsingrepen die toepasbaar zijn op GGZ instellingsterreinen. De ingrepen zijn in hoofdstuk 5.5 gepresenteerd. Financiële effecten healing environment Het verdienmodel van healing environment bestaat uit meerdere aspecten. Draagt het vastgoed bij aan het zorgproces dan is er sprake van een healing environment en verdienen de investeringen in het vastgoed zich terug door besparingen in de zorg. Duurzame ingrepen leveren besparingen op voor de langere termijn.. De drie toegevoegde waarde voor een healing environment zijn productiviteit, winstgevendheid en onderscheidend vermogen (van der Voordt, 2011). Deze waarde zijn verder onderverdeeld in mogelijke effecten vaneen healing environment bij een GGZ instelling. Workshop Om cultuuromslag in de geestelijke gezondheidszorg op gang te brengen van kosten denken naar prestatie denken is een workshop ontwikkeld op basis van fusie van belangen. De waaier kan tijdens de werkvormen ingezet worden om healing environment te operationaliseren op lokaal niveau. Doelstellingen van de workshop zijn inspireren met duurzame gebiedsingrepen, agenderen van de mogelijkheden van een healing environment, stimuleren van cultuuromslag om te anticiperen op de invoering van integrale tarieven het bevorderen van de samenwerking tussen zorg en vastgoed binnen een GGZ organisatie. De handleiding voor de workshop is uitgeschreven in paragraaf 5.6. Toetsing GGZ Centraal Door middel van een workshop tijdens een diepte case studie is het conceptuele model getoetst. Uit de beoordeling van de posters blijkt dat alle ingrepen geschikt zijn voor de psychiatrie. Gedurende de workshop ontstond er een gemeenschappelijk belang doordat beide disciplines met elkaar in dialoog en onderhandeling kwamen, waarbij uiteindelijk moest worden samengewerkt. Dit gemeenschappelijk belang kan door GGZ Centraal gebruikt worden om draagvlak te creëren voor de herontwikkeling van de instellingsterreinen. Vanuit de toetsing van het model kan geconcludeerd worden dat het model Healing Environment aansluit bij de belevingswereld van de deelnemers en dat beide belangen behartigd worden door het concept Healing Environment. GGZ Centraal kan healing environment hierdoor gebruiken als gemeenschappelijk belang. Eindconclusie Het onderzoek legt een eerste basis voor het fuseren van de belangen vastgoed en zorg tot het gemeenschappelijke belang healing environment. Duurzame gebiedsingrepen verbinden de belangen van vastgoed en zorg. Met het onderzoek is healing environment geconcretiseerd. De thema’s van healing environment zijn: gebiedsmanagement, welzijn, toekomst rendement, ruimtelijke ontwikkeling, bronnen en gebiedsklimaat. Hiermee ontstaat een gemeenschappelijke taal voor zorg en vastgoed. Healing environment is geoperationaliseerd aan de hand van duurzame gebiedsingrepen. De meerwaarde van een healing environment bestaat vooral uit de nieuwe rol van vastgoed in het primaire zorgproces. Effecten die hieruit ontstaan zijn: productiviteit, winstgevendheid en onderscheidend vermogen. Uit het onderzoek blijkt dat healing environment bruikbaar is bij de herontwikkeling van GGZ instellingsterreinen. Healing environment bevordert de samenwerking tussen zorg en vastgoed. Aanbevelingen Omgevingspsychologie in relatie tot vastgoed Met vastgoed worden beslissingen gemaakt die invloed hebben op de leefomgeving van mensen. Kennis van de relatie van mensen met de bebouwde omgeving kan waardevolle inzichten opleveren. De combinatie van vastgoed en omgevingspsychologie blijkt toegevoegde waarde te hebben en dient als aanbeveling voor verder onderzoek. Meetinstrument van financiële meerwaarde Om de effecten van gebiedsingrepen financieel inzichtelijk te maken is een meetinstrument nodig, waarmee de effecten van een healing environment bepaald kunnen worden. Het meetbaar maken van de effecten van een healing environment draagt bij aan de implementatie van een kwalitatieve duurzame omgeving. Om de haalbaarheid te vergroten is het belangrijk gebleken om de financiële waarde inzichtelijk te kunnen maken. Opbrengsten kunnen pas echt met een investering meegenomen worden als de meerwaarde ervan concreet uitgedrukt kan worden. Het meetbaar maken van de effecten van healing environment draagt hier aan bij.