· · · Institutional Repository

Dit themanummer gaat over de staat van een drietal grote maatschappelijke debatten: privatisering en marktwerking, professionals en managers en de polderbesluitvorming in Nederland. Drie keer is sprake van een stevig onbehagen. Keer op keer wordt geconstateerd dat de klassieke professional over-managed is en hierdoor te veel ruimte en gezag moet inleveren. Privatisering en geloof in de markt hebben geleid tot marktwerking in voorheen publieke sectoren, en daarmee tot hogere kosten en lagere kwaliteit. De kredietcrisis heeft het failliet van dit geloof extra duidelijk gemaakt, zo is de gedachte. De polder en polderbesluitvorming lijken niet langer geschikt als besluitvormingsmodel in een snel veranderende wereld, met een oprukkend China en een verlies van representativiteit van de polderende organen. Naast onbehagen hebben de drie debatten nog iets gemeenschappelijk. De debatten worden in nogal zwart-wittermen gevoerd: het is de professional versus de manager, de staat versus de markt, daadkracht versus de polder. Het één staat tegenover het ander. Dat betekent dat de debatten niet alleen over opmerkelijke zaken gaan – de debatten zélf zijn opmerkelijk. Ze gaan gepaard met wat we ‘binair denken’ hebben genoemd.

Met enige regelmaat steekt het debat over de relatie tussen managers en professionals de kop op. Vrijwel altijd heeft dat debat eenzelfde toonzetting: professionele organisaties zijn overmanaged. Er zijn te veel managers, die bovendien hun managementlogica opleggen aan de organisatie. Deze managementlogica – productiecijfers, protocollen, processen, benchmarks – staat op gespannen voet met de professionele logica. Professie en professionele waarden worden weggedrukt. In dit artikel wordt de vermeende tegenstelling tussen professionals en managers kritisch verkend. Daarbij kijken we niet zozeer naar de managers (zoals wij beiden eerder deden), maar naar de professionals zelf. We maken duidelijk dat professionals als gevolg van diverse ‘maatschappelijke’ ontwikkelingen om tegenkracht vragen. Sterker, we laten zien dat een ‘professionaliteit-nieuwe-stijl’ nodig is. We geven aan waar die uit bestaat, en verkennen of professionals, zoals artsen, daar zelf – vooral via opleidingen – vorm aan geven.

De beschouwingen in dit themanummer gaan ver voorbij de eenvoudige, binaire denkschema’s waarin de staat tegenover de markt wordt gepositioneerd, de professional tegenover de manager en de polder tegenover daadkracht. In elk van de artikelen wordt de stevige tegenstelling tussen ‘zwart’ en ‘wit’ doorbroken, en blijkt achter de binaire redenering een veelkleurige werkelijkheid schuil te gaan. Het polderen is niet automatisch gebrek aan resultaat, managers zijn niet zo maar schuldig aan het beklemmen van professionals, en de markt is niet onverkort problematisch in het leveren van maatschappelijke voorzieningen. Sterker, managers, polderen en de markt kunnen een zegen zijn – voor de professional, een effectief bestuur, de publieke dienstverlening.