Analyse van de veerkracht van vrachttransport over de weg

Abstract

Goederenvervoer is cruciaal voor de Nederlandse economie, maar transportnetwerken zijn kwetsbaar voor verstoringen zoals files of kapotte bruggen. Dit onderzoek richt zich op de impact van grootschalige (tijdelijke) beperkingen van het hoofdwegennet, bijvoorbeeld als gevolg van het onderhoudsprogramma van Rijkswaterstaat, op de vervoerssector en de veerkracht van de sector om deze beperkingen op te vangen. Veerkracht, in deze context, verwijst naar het vermogen van het goederenvervoersysteem om zich aan te passen aan, en te herstellen van, verstoringen zoals langdurige afsluitingen van belangrijke weggedeelten.

Bij de analyse is een unieke methodiek toegepast, waarbij twee nationale transportmodellen – BasGoed en LMS – zijn gecombineerd. Hierdoor kan de wisselwerking tussen veranderende bereikbaarheid en verschuivende vervoerspatronen iteratief worden doorgerekend.

In de analyse is een selectie gemaakt van een zestal knelpunten die de komende jaren op de planning staan voor groot onderhoud. De afsluiting van deze weggedeelten is als case doorgerekend. De veerkracht van het systeem is geanalyseerd met de veerkrachtsdriehoek (‘resilience triangle’). De mogelijke gedragsreacties van de vervoerssector die kunnen worden meegenomen zijn verandering van routekeuze, keuze toeleverancier en de modaliteitskeuze.

De resultaten laten zien dat routekeuze de belangrijkste gedragsreactie is: veel vrachtvervoerders kiezen bij een verstoring simpelweg een andere route. Hierdoor worden de effecten van afsluitingen op langeafstandsvrachtverkeer deels beperkt. In regio’s met goede alternatieven, zoals spoor- of binnenvaartterminals, is te zien dat ook de modaliteitskeuze verschuift. Het aandeel vracht op spoor en binnenvaart neemt daar aanzienlijk toe. Toch is er sprake van een waterbedeffect: regio’s die verder van het knelpunt liggen ondervinden indirecte negatieve gevolgen, doordat verkeer zich verplaatst en nieuwe knelpunten ontstaan.

Op nationaal niveau blijkt de veerkracht van het systeem relatief beperkt: hoewel sommige regio’s de initiële verslechtering van bereikbaarheid deels kunnen opvangen door andere vervoerwijzen te gebruiken, blijft er een aanzienlijk restverlies bestaan dat niet volledig te compenseren is. De mate van veerkracht verschilt sterk per regio, afhankelijk van de beschikbaarheid van alternatieve routes en modaliteiten.

Aanbevelingen omvatten het verbeteren van de integratie tussen LMS en BasGoed en het verminderen van modelruis in de RGM-procedure.