Over ruimte en bouwmassa in Den Haag

Abstract

‘Städte bauen heisst: mit dem Hausmaterial Raum gestalten!‘

Met het bovenstaande citaat van de Duitse kunst- en architectuurhistoricus Albert E. Brinckmann (1881–1958) opende H.P. Berlage (1865−1934) in 1909 zijn toelichting op het Plan tot Uitbreiding van 's-Gravenhage. Het belangrijkste inzicht dat idealist Berlage met zijn plan introduceerde, was dat de stad voortaan als één ruimtelijk geheel diende te worden beschouwd. In dit geheel moesten alle stedelijke functies en bebouwing op organische wijze met elkaar samenhangen. De stad werd door Berlage in navolging van Duitstalige theoretici opgevat als een Gesamtkunstwerk, een collectief stadsbeeld. De invloed van Brinckmann op Berlages ideeën in een belangrijke periode van de stedenbouwkundige ontwikkeling tijdens en na de Eerste Wereldoorlog bleef tot dusverre onderbelicht.