Databeleid Rijkswaterstaat; deel: Hoofdwatersysteem; een overzicht van de juridische kaders omtrent het omgaan met data

Abstract

Rijkswaterstaat (RWS) werkt aan betrouwbare en bruikbare informatie. Zo duidelijk als het op de
website staat, zo onduidelijk is voor veel medewerkers het te voeren databeleid. Allerlei vragen met
betrekking tot data en informatie kunnen nu moeilijk worden beantwoord, omdat het onduidelijk is
wat het vigerende beleid is dan wel hoe het moet worden uitgevoerd. RWS streeft naar maximale
transparantie en openheid, maar tot hoever kan worden gegaan? Deze en andere vragen hebben geleid tot een vraag aan de Data- en ICT Dienst van Rijkswaterstaat om helderheid te verschaffen aan zowel projectleiders als directeuren over het te voeren databeleid. Het databeleid moet een eenduidig uitvoeringskader voor alle natte data bieden.
Minister Schultz van Haegen van het ministerie van Infrastructuur en Milieu maakte op 4 oktober 2011 bekend dat uiterlijk 1 januari 2015 ook alle gegevens van het ministerie van Infrastructuur en Milieu volgens het principe ‘open, tenzij’ beschikbaar komen. Het ministerie zal zo snel mogelijk uitvoering geven aan dit voornemen. Het ‘open, tenzij’ principe zal ook van toepassing zijn op de data van RWS.
De exacte invulling van het ‘open, tenzij’ principe moet nog nader worden uitgewerkt.
In dit rapport worden de algemene beleidskaders geschetst die van toepassing zijn op RWS data en
met name data van de Waterdienst van RWS. Ondanks dat deze beleidskaders veelal een grondslag
vinden in wetgeving is er ook enige beleidsruimte die bepaalde keuzevrijheid aan RWS geven. Bij de
invulling het ‘open, tenzij’ beleid kan RWS gebruikmaken van de ruimten die het kader biedt.

Open data keuze 1: geen intellectuele eigendomsrechten inroepen
De beleidsvrijheid die RWS op dit moment heeft is ten eerste om het auteursrecht of databankenrecht voor te behouden. Als RWS besluit deze rechten niet voor te behouden dan kan men dit expliciet maken door bij de publicatie van RWS informatie dan wel bij de levering ervan gebruik te maken van het Publieke Domain Mark van Creative Commons.
Indien RWS kiest om wel de intellectuele eigendomsrechten voor te behouden volgt een tweede keuze. RWS kan er dan voor kiezen om daarnaast deze rechten actief, passief of helemaal niet uit te oefenen. Indien RWS kiest voor de laatste optie, kan worden aangesloten bij het open data beleid gebruikmakend van een Creative Commons Zero (CC0) verklaring.
Open data keuze 2: hergebruik gratis toestaan zonder gebruiksvoorwaarden
Ondanks dat het recht op hergebruik niet eenvoudig op basis van hoofdstuk V-a van de Wob kan
worden geëist, kan RWS ervoor kiezen om een verzoek om hergebruik van haar gegevens altijd te
honoreren indien deze gegevens ook hadden moeten verstrekt als er een ‘traditioneel’ (art. 3) Wobverzoek was gedaan.
De voorwaarden die RWS aan het hergebruik kan stellen zijn in principe slechts wettelijk beperkt tot
de eis dat deze voor vergelijkbare categorieën van hergebruik gelijk zijn. Ook kan RWS voor het hergebruik een vergoeding vragen. Conform het open data beleid, zou RWS ervoor kunnen kiezen om geen voorwaarden aan het hergebruik te stellen en zoveel mogelijk informatie gratis te verstrekken. Dit houdt wel in dat de huidige disclaimer niet meer gebruikt wordt.

Open data keuze 3: actieve openbaarmaking van RWS data Open data betekent dat de overheid actief haar data openbaar maakt, bijvoorbeeld door het op haar eigen website te zetten of via een portaal toegankelijk te maken. Dit betekent dat voordat data actief openbaar wordt gemaakt er een Wob-openbaarmakingstoets moet plaatsvinden. Voor wat betreft de actieve openbaarmaking van RWS data, kan worden aangesloten bij de verplichtingen volgend uit de
INSPIRE-wet- en regelgeving.
INSPIRE geeft RWS vele verplichtingen aan de wijze waarop INSPIRE-gegevens en -diensten ter beschikking moeten worden gesteld aan het publiek, Nederlandse overheden, overheden van EU lidstaten en instellingen van de Europese Gemeenschap. Het documenteren van metadata is bijvoorbeeld een verplichting, het gratis ter beschikking stellen van deze metagegevens via een zoekdienst ook. Hetzelfde geldt voor publicatie van deze metagegevens via het nationaal INSPIRE toegangspunt, i.c. het nationaal georegister.
Ook moeten de gegevens en diensten zelf geraadpleegd en gedownload kunnen worden. INSPIRE
biedt de mogelijkheid om een vergoeding voor deze diensten te vragen en aan het gebruik ervan
voorwaarden te verbinden. Deze vergoeding en voorwaarden mogen, binnen het INSPIRE kader, per
gebruiksgroep variëren.
Conform het open data beleid, kan RWS er echter ook voor kiezen om naast het gebruik van de zoekdiensten, ook het gebruik van de andere diensten (raadpleegdienst, downloaddienst, transformatiedienst en aanroepdienst), zonder onderscheid naar gebruiksgroep, gratis en zonder voorwaarden mogelijk te maken.
Uitzonderingen op verplichting tot openbaarmaking Er zijn diverse absolute en relatieve uitzonderingsgronden op basis waarvan geen informatie hoeft te worden verstrekt. Absolute uitzonderingsgronden moeten altijd zwaarder wegen dan het belang van openbaarheid. Voorbeeld van een absolute grond is het schaden van de veiligheid van de staat. Bij relatieve uitzonderingsgronden gaat het om de afweging van het belang van de openbaarheid ten opzichte
van een ander belang. Een voorbeeld van zo’n ander belang is: “het voorkomen van onevenredige
bevoordeling of benadeling van bij de aangelegenheid betrokken natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel van derden” en het belang van “de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer”.

Onevenredige bevoordeling of benadeling
Ongevalideerde gegevens
Voor gegevens die nog in bewerking zijn of die, hoewel gereed, op zichzelf een onvolledig en daardoor vertekend beeld zouden geven, zou negatief op een verzoek tot openbaarmaking kunnen worden besloten op basis van de uitzonderingsgrond onevenredige bevoordeling of benadeling van derden.