Landgoed Haverleij laat overtuigend zien hoe een landschapsbewuste benadering stadsranden kan transformeren tot waardevolle overgangsgebieden waar wonen, natuur en recreatie samenkomen. De ontwikkeling bewijst dat een sterk landschappelijk raamwerk, waarin bodem, water en bestaande structuren het ontwerp sturen, niet alleen ruimtelijke kwaliteit oplevert maar ook maatschappelijke en ecologische meerwaarde creëert. Uit Haverleij komen duidelijke lessen naar voren. Allereerst blijkt dat het landschap daadwerkelijk als drager van het ontwerp moet worden ingezet, en niet als sluitpost in de gebiedsontwikkeling. Een helder en onderscheidend concept zorgt vervolgens voor richting en samenhang, en maakt het mogelijk om gedurende langere tijd consistent te blijven in ontwerpkeuzes. Ook blijkt dat langdurige en hechte samenwerking tussen publieke en private partijen essentieel is om ambities overeind te houden, zeker wanneer marktomstandigheden veranderen. Daarnaast laat het project zien dat een ontwerpende manier van werken helpt om complexe belangen te verbinden, om richting te geven en om draagvlak te creëren bij betrokkenen. Ten slotte maakt Haverleij duidelijk dat groen een strategische waarde vertegenwoordigt: het versterkt ecologie, leefkwaliteit en klimaatadaptatie, maar draagt ook bij aan de economische waarde van het gebied. Samen laten deze lessen zien dat stadsranden geen probleemzones zijn, maar juist een grote oplossingsruimte kunnen bieden voor de ruimtelijke uitdagingen van vandaag, mits het landschap vanaf het begin serieus en integraal wordt meegenomen.

Landgoed Haverleij is een eigenzinnige gebiedsontwikkeling op de overgang van stad naar land, waar wonen, natuur en recreatie op een bijzondere manier samenkomen. In een landschap van kastelen, lanen en waterstructuren is een nieuw woonmilieu ontstaan dat afwijkt van de standaard. Wat begon als een gedurfd idee, is 25 jaar later uitgegroeid tot een inspirerend voorbeeld van landschapsbewuste stadsrandontwikkeling.

Landgoed Haverleij laat zien hoe landschap als leidend principe kan functioneren in ruimtelijk ontwerp, en hoe samenwerking, ontwerpkwaliteit en lange adem bijdragen aan ruimtelijke waarde. Deze ontwikkeling vormt een unieke combinatie van ontwerp, gebiedsontwikkeling, landschap en wonen. Met reflecties op ontwerpstrategieën, proces, samenwerking en de praktijk van het wonen, biedt dit boek waardevolle inzichten voor iedereen die betrokken is bij de toekomst van stadsranden – ontwerpers, ontwikkelaars, beleidsmakers en bewoners.

Auteurs, samenstelling en redactie: Steffen Nijhuis, Tom Daamen, Rob Plooij. Met bijdragen van: Eric van Winsen, Aris van Galen, Willem van der Made, Sjoerd Soeters, Paul van Beek, Mariëlle Kok, Jan Nijhof, Jutta Hinterleitner en Paul van den Bragt.

Stadsranden vormen dynamische overgangszones tussen stad en land, zonder scherpe grenzen maar als geleidelijke schillen waarin functies, gebruik en ruimtelijke logica vervlochten zijn. Deze zones staan onder druk door uiteenlopende stedelijke en landelijke ruimteclaims, waardoor zorgvuldig ontwerp, integrale gebiedsontwikkeling en een landschapsbewuste benadering essentieel zijn. Het landschap fungeert hierin als structurerende drager: het bepaalt de ruimtelijke logica, versterkt ecologische en sociale kwaliteiten en biedt kansen voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie. Tegelijk vraagt de complexe verweving van opgaven om co-creatieve processen die draagvlak, kwaliteit en uitvoerbaarheid bevorderen.

In Nederland zijn stadsranden de afgelopen decennia belangrijke ontwikkelingsgebieden geworden voor wonen, werken en recreatie, maar vaak gingen landschap en natuur daarbij verloren door versnippering en standaardoplossingen. Een landschapsbewuste aanpak zet juist in op veerkracht, identiteit en meervoudige waarde—ecologisch, sociaal én economisch. Natuur en landschap verhogen welzijn, versterken biodiversiteit, helpen klimaatverandering opvangen en vergroten bovendien de vastgoedwaarde.

Landgoed Haverleij bij ’s-Hertogenbosch is een sprekend voorbeeld van zo’n landschapsbewuste stadsrandontwikkeling. Hier zijn de afgelopen 25 jaar compacte woonclusters gecombineerd met een parkachtig landschap, natuurontwikkeling, recreatie en water. Het project laat zien hoe ontwerp, samenwerking en lange-termijnvisie kunnen leiden tot een aantrekkelijk en veerkrachtig stad-land continuüm. De casus biedt waardevolle lessen voor toekomstige stadsrandontwikkelingen, juist nu Nederland voor grote ruimtelijke en ecologische opgaven staat.

Background: Real estate, infrastructure, and related urban systems are increasingly exposed to the physical impacts of climate change, threatening both their durability and societal stability. Today the understanding of urban climate risks and their management is emerging but incomplete, highlighting the need for collaborative, integrated, and transparent approaches. However, existing collaborative approaches do not often lead to practical and actionable solutions, exposing a gap in expertise on how to co-create truly integrative approaches in a landscape of fragmented knowledge. Method: This article introduces an integrated approach to transdisciplinary knowledge production on urban climate risk management, using the case of the Red&Blue programme (Real Estate Development and Building in Low Urban Environments). This research-intensive knowledge programme in the low-lying Dutch urban delta was co-created by diverse disciplinary researchers and cross-sectoral practitioners, including financial institutions. Here, the authors reflect on three key “how” questions concerning programme co-creation with stakeholders, the organization of the collaboration process, and capacity development for reflection on insights in transdisciplinary cooperation. Results: Preliminary findings over the last two-and-a-half years of the programme highlight key challenges in transdisciplinary cooperation. To address them, the authors stress the need for creating safe and open spaces for stakeholder dialogue, where diverse cooperation strategies help build shared vocabularies, enabling stakeholders to jointly define, identify, and analyze multidimensional climate risk issues and potential adaptation solutions. Conclusion: The integrated approach presented in this article offers a preliminary model and means to build integrated knowledge on climate risk management and related sustainability transitions in the built environment.

Om een transformatieproject te realiseren, is kennis van investeren, financieren en bekostigen onontbeerlijk. We kunnen immers mooie plannen bedenken, maar zonder een deugdelijke financiële onderbouwing komt niets van de grond. Wat zijn de (on)mogelijkheden voor het financieel haalbaar maken van gebiedstransformaties? We benaderen het vraagstuk vanuit de waardeketen rond gebiedstransformaties, behandelen financieringsvormen en onrendabele toppen en gaan in op gemeentelijke bekostigingsstrategieën.

Public infrastructure development often benefits private actors in existing urban areas, yet capturing this value for funding purposes remains uncommon. It is therefore relevant to investigate how private sector funding contributions can be implemented. This article presents the results of a qualitative case study in the Brainport region, where two recent infrastructure funding agreements include significant contributions from the regional business community. Combining concepts from game theory and institutionalism, this article examines how the path-dependent practice of public funding discourages private beneficiaries from contributing collectively, while the free-rider problem discourages them individually. We apply process tracing to unravel the mechanisms by which these barriers were overcome. The case suggests that beneficiaries can rationally decide to contribute collectively, but only if this decision contributes to a goal that is highly desirable and urgent to them, and no more beneficial options are available. While the case also indicates that the free-rider problem can be overcome through normative pressure, the evidence suggests that this requires the existence of a homogeneous, tight-knit group of beneficiaries in which private funding contributions match pre-existing norms. These results help explain why few governments succeed in implementing private sector funding contributions, and provide starting points for changing this.

Najaar 2023 gingen 20 professionals uit de Nederlandse ruimtelijke ontwikkelingspraktijk op studiereis naar New York. Een geliefde stad voor een onvergetelijke citytrip, maar wat levert zo’n studiereis op aan nieuwe inzichten voor gebiedsontwikkeling? Céline Janssen, Erwin Heurkens en Tom Daamen doen verslag.

Value capture (VC) is widely cited as a method for local authorities to provide urban public goods to their cities in the face of fiscal stress. Its application in practice however remains limited. In this article, we aim to explain the implementation process of VC as a strategy to fund public transportation infrastructure through case studies in London, New York, and Copenhagen. Adopting a theory of gradual institutional change, we argue that the implementation of VC depends on the capacity to change distributional institutions that are inherently contested. Particularly relevant is the role of the beneficiary, whose support of VC is necessary but not likely. Our results show that a strategic urban development project can act as a driver to overcome this barrier, but that this driver can, simultaneously, also hinder the institutionalization potential of a VC strategy. We therefore suggest that, for VC strategies to become more commonplace, sharing value uplifts among beneficiaries must become more commonplace too.

Social sustainability’s implementation in urban development is a complex endeavour that demands alternative forms of governance. This article draws on the capabilities approach as an evaluative framework to better understand this implementation process. Through an in-depth case comparison of two Dutch urban development projects, the study analyses how collaborative governance situations (i.e. actors, activities and phases) relate to the expansions of resident capabilities in the urban areas. The findings present three principles for a ‘capability-centred governance’ of social sustainability in urban development: (1) integrate human logic into urban governance situations (2) balance strong goal commitment with experimentalist approaches and (3) institutionalise social sustainability implementation. The article concludes that social sustainability’s implementation requires a conceptualisation in which improvements in people’s lives are not seen as the self-evident consequences of a set of place-based policy interventions, but instead as a guiding principle that should continuously be reflected upon and learned from during the different phases of urban development processes.

Stadsranden dringen zich in ons vakgebied in allerlei hoedanigheden op, vooral als het gaat om de vraag of we deze overgangszones moeten oprekken. Maar wat standsranden zijn is immer omstreden, terwijl voor gebiedsontwikkelaars een eigentijds begrip ervan onontbeerlijk is. Hoogleraren Co Verdaas en Marlon Boeve en SKG-directeur Tom Daamen geven daarvoor een aanzet.

Klimaatverandering zorgt tal van nieuwe risico’s voor gebouwen en infrastructuur. Het in kaart brengen van deze klimaatrisico’s is in volle gang, maar de betrouwbaarheid van de beoordelingen die hieruit volgen laat te wensen over en dit maakt de handelingsbasis beperkt. Dat concludeerden de experts die deelnamen aan de eerste Focal Point Meeting van het Red&Blue-programma over klimaatadaptatie.

De relatie tussen grond en gebiedsontwikkeling wordt niet alleen steeds belangrijker, maar ook steeds complexer. Een groep experts ging vorige maand met elkaar in gesprek over de vraag hoe de rol van grond in gebiedsontwikkeling kan worden verbeterd.

Van bruin naar rood: het bouwen van woningen op veehouderijlocaties vormt een uitweg uit de stikstofproblematiek die Nederland in de greep houdt. Uiteraard is deze stap complex en gevoelig, maar op bepaalde locaties is het toch heel goed mogelijk. TU Delft-afstudeerder Samuel Orobio de Castro deed onderzoek naar de kansen en randvoorwaarden, met een vorm van ontwikkelend onderzoek.

Deze 'reidsgids' is bedoeld om beginnende Statenleden te helpen om het veld van gebiedsontwikkeling te overzien. Aandacht wordt niet alleen besteed aan de opgaven, maar ook aan de kaders en arrangementen, zoals de Omgevingswet en Regionale Investeringsagenda’s. Ook komt de afstemming en verhouding tot Rijk, gemeenten, private en maatschappelijke organisaties aan bod.

Gebiedsontwikkeling en mobiliteit hangen onlosmakelijk met elkaar samen. Meer woningbouw en bijbehorende voorzieningen genereert immers meer of nieuwe mobiliteitsbehoeften. In hun brief van 1 november 2022 aan de Tweede Kamer berichtten de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat dat er bindende afspraken met de regio’s zijn gemaakt over het bereikbaar maken en ontsluiten van 00.000 nieuwe woningen tot en met 2030. Daarmee is een bedrag van € 7,5 miljard gemoeid. In zijn brief van 13 juli 2023 aan de Tweede Kamer schreef de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening dat de komende zeven jaar landelijk zelfs bijna een miljoen extra woningen nodig zijn. In de hoofdlijnennotitie van de mobiliteitsvisie 2050, die in maart jl. verscheen, werd benadrukt dat deze opgave ‘en de bijbehorende ontsluiting (op termijn) [moet] kunnen voldoen aan randvoorwaarden op het gebied van water en bodem, stikstof, geluid en externe veiligheid’. Er zal daarom worden ingezet op compacte steden en geïnvesteerd in ‘lokale en regionale infrastructuur, waaronder voor actieve mobiliteit (lopen en fietsen), deelmobiliteit en mobiliteitshubs’. […]

Is de afstand tussen wetenschap en praktijk in de ruimtelijke ordening te groot? Die sombere conclusie van expert Koen Raats valt niet in goede aarde bij SKG-directeur en hoofddocent gebiedsontwikkeling Tom Daamen. Tegelijkertijd ziet hij ruimte voor verbetering. “We moeten meebewegen met de ontvankelijkheid van de praktijk.”

Publieke, private en maatschappelijke partners moeten gezamenlijk optrekken om de ambitieuze missies voor Nederland in samenhang te realiseren. Die conclusie trekken SKG-directeur Tom Daamen en hoogleraar Co Verdaas na het SKG Jaarcongres en het pleidooi van topeconoom Mariana Mazzucato voor een missie-gedreven aanpak.

Het begrip gebiedsontwikkeling is voor de internationale wetenschap behoorlijk ongrijpbaar. Hoe verhoudt deze ultra-Nederlandse term zich tot vergelijkbare bezigheden in het buitenland? Volgens SKG-directeur Tom Daamen laat een recent verschenen studie over de theorievorming rond grote stedelijke projecten zien: gebiedsontwikkeling gaat over de rusteloze zoektocht naar balans.